|
زندگي نامه محمدرضا پهلوي
محمدرضا فرزند رضاخان پهلوي، چهارم آبان 1298 در تهران به دنيا آمد. او سالهاي كودكي را در ايران گذراند و در 1306 در 8 سالگي به ولايتعهدي برگزيده شد. سال اول ابتدايي را در تهران گذراند و سپس در 1310 براي ادامه تحصيل عازم سوئيس شد. پس از بازگشت از سوئيس در 1315 مقدمات ازدواج وي فراهم شد و در 1318 با فوزيه خواهر ملك فاروق پادشاه مصر ازدواج كرد. اين ازدواج دوامي نداشت و محمدرضا پس از چندي فوزيه را طلاق داد و با ثريا اسفندياري و بعد از وي با فرح ديبا ازدواج كرد. محمدرضا در 25 شهريور 1320، پس از آن كه پدرش توسط متفقين بركنار شد، به سلطنت ايران منصوب شد. محمدرضا در سالهاي نخستين حكومت خود، تحت نفوذ شديد استعمار انگليس قرار داشت. در 1332 با به قدرت رسيدن محمد مصدق و موج احساسات ضداستعماري مردم به ايتاليا گريخت. دولت امريكا كه آثار قريب الوقوع موفقيت ايران را در خلع يد از انگليس و ملي كردن صنعت نفت احساس ميكرد، توسط سازمان سيا و از طريق ايادي داخليش و با برانگيختن جمعي از اوباش موفق شد با همكاري انگلستان دولت مصدق را سرنگون و شاه را مجدداً به ايران بازگرداند. پس از كودتا سركوب و نابودي كليه گروهها وشخصيتهاي مخالف رژيم آغاز شد.
شاه تحت رهنمودهاي امريكا براي مقابله با اسلام و اشاعه فرهنگ غربي در كشور لايحه انجمنهاي ايالتي و ولايتي را به مجلس برد وچون شرايط اسلامي بودن اعضا و قيد سوگند به قرآن را در آن حذف كرده بود، با مخالفت شديد و يكپارچه روحانيت به رهبري امام خميني(ره) مواجه شد و پس از يك كشمكش دوماهه سياسي مجبور به لغو آن شد. پس از آن، محمد رضا پهلوي طرح 6 مادهاي موسوم به انقلاب سفيد را در ششم بهمن 1341 به همه پرسي نمايشي گذاشت و مدعي موافقت مردم با آن شد. درگيري مستمر روحانيت و افشاي ماهيت امريكايي اصلاحات شاه برخورد خشن رژيم با روحانيت را در پي داشت. در اين دوره مدرسه فيضيه در قم مورد تاخت و تاز نيروهاي مسلح حكومت قرار گرفت و عده زيادي از طلاب و مردم كشته و زخمي شدند. پس از آن حكومت معافيت طلاب از قانون نظام وظيفه عمومي را لغو كرد. و اين بر شدت تشنج افزود. تداوم اعتراضات و مبارزات عمومي به رهبري امام خميني(ره) به دستگيري ايشان و قيام پانزدهم خرداد انجاميد و هزاران كشته و مجروح برجاي گذاشت. پس از آزادي امام بار ديگر اين اعمال با تصويب لايحه كاپيتولاسيون در مجلس شوراي ملي كه امريكاييها را از محاكمه و مجازات در برابر هر جرمي در ايران معاف ميساخت به اوج رسيد و سخنراني و بيانيه شديداللحن امام موجب تبعيد ايشان به تركيه و استقرار دوره جديدي از خفقان در كشور شد.
با اَعمال خشن ساواك، مبارزان مذهبي چارهاي جز مبارزه زيرزميني نيافتند. شاه نيز كه احساس ثبات ميكرد، در 1346 ش. تاجگذاري كرد. ورود سيل آساي امريكاييان و ساير همپيمانان آن، به ويژه اسراييليها به ايران، وابستگي سياسي و اقتصادي رژيم پهلوي را آشكارتر ميساخت. در پي اقدامات شاه، در 1354ش. تقويم رسمي كشور از هجري شمسي به شاهنشاهي تبديل شد و در كنار آن بسياري از رسوم و آداب غير اسلامي در كشور رايج شد. با افزايش قيمت نفت و رشد درآمدها، صنايع مونتاژ و روبنايي در ايران پاي گرفت و وابستگي به غرب تشديد شد. از سوي ديگر كشاورزان براي كسب درآمد بيشتر از روستاها به شهرها مهاجرت كرده و به كارگران ساده بخش صنعت مونتاژ مبدل شدند. مهاجرت روستاييان به شهرها عوارض اجتماعي و اقتصادي چندي را به دنبال داشت كه از جملة آنها از هم گسيختگي فرهنگي و نيز كاهش شديد محصولات زراعي و وابستگي بيشتر ايران به مواد غذايي غرب بود. در اين شرايط دلزدگي از تمدن غرب در مردم ايران پديدار شده بود. سياست ضد اسلامي شاه كه مورد حمايت غربيها و بعضاً ديكته شده از جانب آنها نيز بود، با وجود مبارزه بنياديني كه با فرهنگ معنوي ايران داشت، نتوانست بخش عظيمي از مردم را جذب خود سازد. برعكس، با اشاعه آداب و رسوم غربي كه تزلزل مباني اخلاقي و اجتماعي جامعه را در پي داشت، احساسات ضدغربي و ضدرژيم تشديد ميشد. اين آزردگي و دلزدگي، در كنار بي حرمتي گاه و بيگاه و صريح رژيم به مقدسات اسلام كه نقطه اوج آن درج مقالهاي در هفدهم دي 1356 در روزنامه اطلاعات بود، موجب آغاز دور جديدي از مبارزه اجتماعي و سياسي مردم به رهبري امام خميني(ره) شد. محمدرضا روز 26 دي 1357 از ايران گريخت و به ترتيب به كشورهاي مصر، امريكا، مكزيك و پاناما رفت. وي سپس بيمار شد و به قاهره بازگشت و در 5 مرداد 1359 مقارن با سالگرد مرگ پدرش در يكي از بيمارستانهاي اين كشور جان سپرد.
دوران عمر محمدرضا پهلوي به 5 دوره مشخص تقسيم ميشود. دوره اول از تولد تا حكومت اوست كه 22 سال دوام يافت. (1320-1298)، دوره دوم 5 سال اول حكومت اوست (1325-1320) كه ايران تحت اشغال نيروهاي بيگانه بود و محمدرضا آشكارا تحت اوامر مستقيم آنها قرار داشت. دوره سوم به مدت 7 سال از 1325 تا 1332 بود كه به حكومت مصدق و فرار وي از ايران انجاميد. دوره چهارم به مدت 22 سال از 1332 تا بهمن 1357 بود كه از سقوط مصدق آغاز و به سقوط حكومت شاه انجاميد. بالاخره دوره پنجم به مدت 18 ماه از 26 دي1357 تا مرگ او در 5 مرداد 1359 بود.
|
